ประปาภูเขา คืออะไร ต้องออกแบบจากข้อมูลอะไรบ้าง ก่อนวางท่อจากต้นน้ำ

ประปาภูเขา

ประปาภูเขา คืออะไร

ประปาภูเขา คือ ระบบประปาที่รับน้ำจากลำห้วย ตาน้ำ หรือน้ำตกบนที่สูง แล้วส่งลงมาตามท่อด้วยแรงโน้มถ่วงเพื่อจ่ายให้ชุมชนที่อยู่ระดับต่ำกว่า โดยไม่ต้องใช้เครื่องสูบน้ำในการส่ง สิ่งที่ทำให้ประปาภูเขาต่างจากระบบประปาแบบอื่นคือพลังงานที่ขับเคลื่อนน้ำมาจากผลต่างระดับความสูง ไม่ได้มาจากปั๊ม

การไม่ต้องใช้ไฟฟ้าส่งน้ำไม่ได้แปลว่าออกแบบง่ายกว่า บทความนี้เขียนให้ผู้บริหารท้องถิ่นและคณะกรรมการผู้ใช้น้ำที่กำลังจะตั้งงบทำหรือปรับปรุงระบบประปาภูเขา อ่านจบแล้วจะรู้ว่าต้องเก็บข้อมูลอะไรก่อนออกแบบ ใช้เกณฑ์อะไรตัดสินใจ และทำไมหลายโครงการที่สร้างเสร็จแล้วจึงยังจ่ายน้ำให้ชุมชนไม่ได้จริง

Contents hide

สรุปประเด็นสำคัญ

  • ประปาภูเขาใช้แรงโน้มถ่วงจากผลต่างระดับความสูงส่งน้ำจากต้นน้ำลงมาสู่ชุมชน จึงไม่มีค่าไฟฟ้าในการส่งน้ำ
  • ปริมาณน้ำต้นทุนของประปาภูเขาต้องวัดในช่วงต่ำสุดของปีคือปลายฤดูแล้ง ไม่ใช่วัดครั้งเดียวหน้าฝนแล้วนำไปออกแบบ
  • ผลต่างระดับทุก 10 เมตรสร้างแรงดันน้ำนิ่งประมาณ 1 บาร์ ท่อที่เลือกจึงต้องมีชั้นความดันสูงพอสำหรับช่วงลาดชันที่สุดของแนวท่อ
  • น้ำจากประปาภูเขาที่ดูใสไม่ได้แปลว่าปลอดภัย ต้องมีผลตรวจโคลิฟอร์มและอีโคไลว่าตรวจไม่พบต่อ 100 มิลลิลิตร ตามเกณฑ์กรมอนามัย
  • ข้อผิดพลาดที่ทำให้ประปาภูเขาใช้งานจริงไม่ได้ ส่วนใหญ่เกิดตั้งแต่ขั้นเก็บข้อมูล ไม่ใช่ตอนก่อสร้าง
ประปาภูเขา สำหรับผู้อยู่อาศัยบนภูเขา

ระบบประปาภูเขาทำงานอย่างไร ตั้งแต่ต้นน้ำถึงบ้านผู้ใช้ ?

ระบบประปาภูเขาทำงานด้วยลำดับ 6 ขั้น โดยน้ำไหลจากจุดรับน้ำบนที่สูงลงมาถึงบ้านผู้ใช้ด้วยแรงโน้มถ่วงตลอดเส้นทาง ไม่มีขั้นใดต้องใช้ปั๊มหากผลต่างระดับเพียงพอ

แต่ละขั้นมีหน้าที่ต่างกัน และการตัดขั้นใดขั้นหนึ่งออกเพื่อลดงบก่อสร้างมักเป็นต้นเหตุของปัญหาในภายหลัง

  1. จุดรับน้ำหรือฝายขนาดเล็ก — กั้นลำห้วยเพื่อรวมน้ำเข้าท่อรับ พร้อมตะแกรงดักใบไม้และกิ่งไม้
  2. บ่อดักตะกอน — ให้ทรายและกรวดตกตะกอนก่อนเข้าท่อส่ง ป้องกันท่ออุดตัน
  3. ท่อส่งน้ำ — ขนาดและชั้นความดันต้องสัมพันธ์กับความยาวแนวท่อและผลต่างระดับ
  4. บ่อลดแรงดัน (Break Pressure Tank) — เปิดผิวน้ำสู่บรรยากาศเป็นช่วง ๆ เพื่อตัดแรงดันสะสมไม่ให้เกินพิกัดท่อช่วงล่าง
  5. ถังพักน้ำและการฆ่าเชื้อ — เก็บน้ำสำรองรองรับช่วงที่ชุมชนใช้พร้อมกัน และเป็นจุดเติมสารฆ่าเชื้อก่อนจ่าย
  6. ท่อจ่ายและมาตรวัดน้ำ — กระจายน้ำเข้าครัวเรือน มาตรวัดช่วยให้รู้ปริมาณใช้จริงและจับการรั่วไหล
ขั้นตอนการทำระบบน้ำประปาภูเขา

หน่วยงานที่วางแนวทางเรื่องนี้ไว้เป็นเอกสารทางการคือกรมชลประทาน ซึ่งจัดทำคู่มือการออกแบบระบบประปาภูเขา เผยแพร่ผ่านห้องสมุดกรมชลประทาน

ประปาภูเขา vs ระบบประปาผิวดิน vs ประปาบาดาล ต่างกันอย่างไร ?

ประปาภูเขา ระบบประปาผิวดิน และระบบประปาบาดาล ต่างกันที่แหล่งน้ำ พลังงานที่ใช้ขับเคลื่อนน้ำ และความเสี่ยงหลักที่ผู้ดูแลต้องรับมือ

ทั้งสามแบบเป็นรูปแบบของระบบประปาหมู่บ้านเหมือนกัน แต่ต้องการทักษะและงบดูแลประจำไม่เท่ากัน การเลือกจึงต้องเริ่มจากแหล่งน้ำที่พื้นที่นั้นมีจริง

ประเด็นประปาภูเขาระบบประปาผิวดินระบบประปาบาดาล
แหล่งน้ำลำห้วย ตาน้ำ หรือน้ำตกบนที่สูงแม่น้ำ ลำคลอง อ่างเก็บน้ำชั้นน้ำใต้ดินผ่านบ่อเจาะ
พลังงานที่ขับเคลื่อนน้ำแรงโน้มถ่วงจากผลต่างระดับปั๊มสูบน้ำดิบและปั๊มจ่ายปั๊มจุ่มในบ่อและปั๊มจ่าย
ความเสี่ยงหลักต้นน้ำลดลงปลายฤดูแล้ง · ความขุ่นและจุลินทรีย์ช่วงฝน · ท่อแตกจากแรงดันสะสมความขุ่นและสาหร่ายผันผวนตามฤดู · ตะกอนปริมาณมากเหล็ก แมงกานีส ความกระด้าง · ปริมาณน้ำที่สูบได้อย่างยั่งยืน
งานดูแลประจำล้างบ่อดักตะกอน · เดินตรวจแนวท่อ · เติมสารฆ่าเชื้อจ่ายสารเคมี · ล้างย้อนถังกรอง · จัดการตะกอนล้างย้อนถังกรอง · ดูแลปั๊มและบ่อ
ค่าไฟฟ้าในการส่งน้ำไม่มี เมื่อผลต่างระดับเพียงพอมีมี

ในเชิงคุณภาพน้ำ ประปาภูเขาจัดเป็นน้ำผิวดินประเภทหนึ่ง เพราะน้ำสัมผัสอากาศ ดิน และสิ่งมีชีวิตตลอดทาง เทียบกับระบบที่ใช้แหล่งน้ำผิวดินขนาดใหญ่กว่าได้ที่บทความระบบประปาผิวดินทำงานอย่างไร

ก่อนออกแบบประปาภูเขา ต้องเก็บข้อมูลอะไรบ้าง ?

ก่อนออกแบบประปาภูเขาต้องเก็บข้อมูล 6 ชุด ได้แก่ ปริมาณน้ำต้นทุนช่วงต่ำสุดของปี ผลต่างระดับตามแนวท่อจริง ความยาวแนวท่อ ผลตรวจคุณภาพน้ำดิบ จำนวนผู้ใช้น้ำ และผู้ที่จะดูแลระบบหลังส่งมอบ

ขาดชุดใดชุดหนึ่งไป ผลลัพธ์ที่ได้จะเป็นการเดาขนาดระบบประปาภูเขา ไม่ใช่การออกแบบ และข้อเสนอจากผู้รับงานแต่ละรายจะเปรียบเทียบกันไม่ได้ เพราะต่างคนต่างตั้งสมมติฐานเอง

ข้อมูลที่ต้องเก็บหน่วยใช้ตัดสินใจเรื่องอะไรเก็บอย่างไร
ปริมาณน้ำต้นทุนช่วงต่ำสุดของปีลิตร/นาที หรือ ลบ.ม./วันระบบรองรับได้กี่ครัวเรือน · ต้องมีแหล่งน้ำสำรองหรือไม่วัดที่จุดรับน้ำซ้ำหลายรอบ เน้นปลายฤดูแล้ง
ผลต่างระดับจากจุดรับน้ำถึงจุดใช้น้ำต่ำสุดเมตรชั้นความดันของท่อ · จำนวนบ่อลดแรงดันรังวัดระดับตามแนวท่อจริง ไม่ใช้แผนที่อย่างเดียว
ความยาวและลักษณะแนวท่อเมตรขนาดท่อ · การสูญเสียแรงดันในเส้นท่อเดินสำรวจแนวจริง บันทึกจุดสูงและจุดต่ำ
ผลตรวจคุณภาพน้ำดิบตามพารามิเตอร์ที่ตรวจต้องมีระบบกรองและฆ่าเชื้อระดับใดส่งห้องปฏิบัติการทั้งหน้าฝนและหน้าแล้ง
จำนวนครัวเรือนและผู้ใช้น้ำครัวเรือน / คนความต้องการใช้น้ำ · ขนาดถังพักน้ำข้อมูลทะเบียนร่วมกับการสำรวจการใช้จริง
ผู้ดูแลระบบหลังส่งมอบจำนวนคนและโครงสร้างคณะกรรมการระดับความซับซ้อนที่ระบบควรมีตกลงกับชุมชนตั้งแต่ก่อนออกแบบ
ข้อมูลก่อนออกแบบระบบประปาภูเขา

ปริมาณน้ำต้นทุนตลอดปี วัดอย่างไรให้ใช้ออกแบบได้จริง

ปริมาณน้ำต้นทุนของประปาภูเขาต้องวัดที่จุดรับน้ำหลายรอบตลอดปี และค่าที่นำไปออกแบบคือค่าช่วงต่ำสุด ไม่ใช่ค่าเฉลี่ย เพราะระบบที่รองรับช่วงต่ำสุดไม่ได้จะขาดน้ำในเดือนที่ชุมชนต้องการน้ำมากที่สุด

วิธีวัดในภาคสนามคือจับเวลาการไหลลงภาชนะที่รู้ปริมาตร หรือสร้างฝายวัดน้ำขนาดเล็กแล้วอ่านระดับ บันทึกเป็นลิตรต่อนาทีแล้วแปลงเป็นลูกบาศก์เมตรต่อวัน

สิ่งที่มักถูกข้ามคือการวัดซ้ำปลายฤดูแล้ง ซึ่งเป็นช่วงที่ตัวเลขจริงต่ำที่สุด ค่าที่ใช้เป็นเกณฑ์ออกแบบของแต่ละโครงการต้องมาจากการวัดหน้างานจริง 

ความต้องการใช้น้ำของชุมชน คำนวณจากอะไร

ความต้องการใช้น้ำของชุมชนคำนวณจากจำนวนผู้ใช้น้ำ คูณด้วยอัตราการใช้น้ำต่อคนต่อวัน แล้วคูณด้วยตัวคูณช่วงใช้สูงสุด ผลที่ได้คือปริมาณน้ำต่อวันและอัตราการจ่ายน้ำช่วงพีคที่ระบบต้องรองรับ

จุดที่ต้องแยกให้ชัดคือค่าเฉลี่ยรายวันกับช่วงพีค ชุมชนส่วนใหญ่ใช้น้ำหนาแน่นช่วงเช้าและเย็น หากออกแบบด้วยค่าเฉลี่ยอย่างเดียว ปลายสายจะน้ำเบาในสองช่วงนี้แม้ปริมาณรวมทั้งวันจะพอ

อัตราการใช้น้ำต่อคนต่อวันที่นำมาคำนวณต้องอ้างจากเกณฑ์ของหน่วยงานที่กำกับโครงการนั้น ส่วนเกณฑ์คุณภาพที่ระบบต้องทำให้ได้ ดูเทียบได้จากแนวทางมาตรฐานน้ำประปาหมู่บ้าน

น้ำจากประปาภูเขาสะอาดพอดื่มได้เลยหรือไม่ ?

น้ำจากประปาภูเขาสรุปว่าดื่มได้จากการดูด้วยตาไม่ได้ ความใสบอกได้เพียงว่ามีตะกอนแขวนลอยน้อย แต่ไม่ได้บอกว่ามีเชื้อโรคหรือโลหะหนักหรือไม่ การจะบอกว่าดื่มได้ต้องมีผลตรวจจากห้องปฏิบัติการเทียบกับเกณฑ์ที่ประกาศไว้

การประเมินก่อนเริ่มงานระบบน้ำประปาภูเขา

แหล่งน้ำบนที่สูงมีสัตว์ป่า ปศุสัตว์ และกิจกรรมเกษตรอยู่เหนือจุดรับน้ำได้ทั้งหมด การปนเปื้อนจุลินทรีย์จึงเป็นความเสี่ยงประจำของประปาภูเขา ไม่ใช่กรณียกเว้น

ตามประกาศกรมอนามัย เรื่อง เกณฑ์คุณภาพน้ำประปาดื่มได้ กรมอนามัย พ.ศ. 2563 ซึ่งประกาศเมื่อ 13 กรกฎาคม 2563 ค่าที่โครงการควรใช้เป็นเป้าหมายมีดังนี้

  • ความขุ่น (Turbidity) ไม่เกิน 5 เอ็นทียู
  • สีปรากฏ ไม่เกิน 15 แพลตตินัมโคบอลท์ และ pH อยู่ระหว่าง 6.5–8.5
  • เหล็กไม่เกิน 0.3 มิลลิกรัมต่อลิตร และแมงกานีสไม่เกิน 0.3 มิลลิกรัมต่อลิตร
  • ตะกั่วไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร และสารหนูไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร
  • โคลิฟอร์มแบคทีเรียและอีโคไล ต้องตรวจไม่พบต่อ 100 มิลลิลิตร หรือน้อยกว่า 1.1 เอ็มพีเอ็นต่อ 100 มิลลิลิตร

องค์การอนามัยโลกวางกรอบเดียวกันไว้ใน Guidelines for Drinking-water Quality ฉบับที่ 4 รวมภาคผนวกที่ 1 และ 2 ปี 2022 โดยเน้นว่าการควบคุมคุณภาพน้ำต้องทำต่อเนื่องทั้งระบบ ไม่ใช่ตรวจครั้งเดียวตอนรับมอบงาน

สองพารามิเตอร์ที่กำหนดว่าต้องมีระบบปรับปรุงคุณภาพน้ำระดับใด คือความขุ่นช่วงฝนและผลตรวจทางแบคทีเรีย ส่วนโลหะหนักจะเป็นประเด็นเมื่อพื้นที่ต้นน้ำมีประวัติเหมืองแร่หรือการปนเปื้อน รายละเอียดว่าค่าแต่ละตัวบอกอะไร อ่านต่อได้ที่บทความคุณภาพน้ำวัดจากอะไรบ้าง

ควรเลือกท่อและจัดการแรงดันของประปาภูเขาอย่างไร ?

แรงดันในระบบประปาภูเขามาจากผลต่างระดับเป็นหลัก โดยความสูงของน้ำทุก 10 เมตรสร้างแรงดันขณะน้ำนิ่งประมาณ 1 บาร์ แนวท่อที่ลาดลงมา 120 เมตร จึงมีแรงดันขณะปิดวาล์วปลายทางราว 12 บาร์ ซึ่งเกินพิกัดของท่อหลายชนิด

ขนาดท่อประปาภูเขากับชั้นความดันของท่อเป็นคนละเรื่องกัน ขนาดท่อกำหนดจากอัตราการไหลที่ต้องการและการสูญเสียแรงดันตลอดเส้นท่อ ส่วนชั้นความดันกำหนดจากผลต่างระดับสูงสุดที่ช่วงนั้นต้องรับ

ชั้นคุณภาพท่อ PVC ตาม มอก. 17-2532ความดันที่มาตรฐานกำหนดผลต่างระดับน้ำนิ่งเทียบเท่าโดยประมาณเหมาะกับช่วงใดของแนวท่อ
ชั้น 55 บาร์ประมาณ 50 เมตรช่วงปลายทางที่ผลต่างระดับต่ำ
ชั้น 8.58.5 บาร์ประมาณ 85 เมตรช่วงกลางของแนวท่อ
ชั้น 13.513.5 บาร์ประมาณ 135 เมตรช่วงลาดชันสูงหรือใกล้ต้นน้ำ

ค่าในตารางเป็นค่าที่มาตรฐานกำหนดสำหรับใช้งานกับน้ำที่อุณหภูมิใช้งานปกติ และยังไม่รวมแรงกระแทกจากการปิดวาล์วเร็ว (Water Hammer) ซึ่งทำให้แรงดันชั่วขณะสูงกว่าค่าน้ำนิ่งได้มาก การเลือกจริงจึงต้องเผื่อส่วนเผื่อความปลอดภัยตามที่ผู้ออกแบบคำนวณ และต้องตรวจฉบับปัจจุบันของมาตรฐานก่อนอ้างอิง

เมื่อผลต่างระดับรวมสูงกว่าที่ท่อชั้นเดียวจะรับไหว ทางแก้คือติดตั้งบ่อลดแรงดันเป็นช่วง ๆ ตามแนวท่อ บ่อนี้เปิดผิวน้ำสู่บรรยากาศ ทำให้แรงดันสะสมถูกตัดกลับเป็นศูนย์แล้วเริ่มนับใหม่ ช่วยให้ช่วงท่อด้านล่างใช้ท่อชั้นความดันที่เหมาะสมได้โดยไม่ต้องยกทั้งระบบขึ้นเป็นชั้นสูงสุด

หน้าที่ของบ่อแรงดัน

ถังพักน้ำของประปาภูเขาควรมีขนาดเท่าไร ?

ขนาดถังพักน้ำของประปาภูเขาคำนวณจากความต้องการใช้น้ำของชุมชนคูณด้วยจำนวนชั่วโมงที่ต้องการสำรอง ไม่ได้กำหนดจากขนาดมาตรฐานที่มีขายทั่วไป ถังที่เล็กเกินไปทำให้ปลายสายน้ำเบาช่วงเช้าและเย็น ส่วนถังที่ใหญ่เกินจำเป็นทำให้น้ำค้างนานจนคุณภาพเสื่อม

ตัวแปรที่ต้องรู้ก่อนสรุปขนาดถังมี 4 ตัว คือปริมาณน้ำที่ไหลเข้าถังต่อชั่วโมง ปริมาณการใช้น้ำเฉลี่ยต่อวัน รูปแบบการใช้น้ำแต่ละช่วงเวลา และจำนวนชั่วโมงที่ชุมชนยอมรับได้หากน้ำต้นทางหยุดไหล

ถังพักของประปาภูเขาทำหน้าที่เก็บส่วนต่างระหว่างน้ำที่ไหลเข้าอย่างสม่ำเสมอกับน้ำที่ถูกใช้เป็นช่วง ๆ ถ้ายังไม่รู้สองค่านี้ก็คำนวณส่วนต่างไม่ได้

บ่อพักน้ำสำหรับโครงการน้ำประปาภูเขา

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยของประปาภูเขา คืออะไร ?

ข้อผิดพลาดที่ทำให้ประปาภูเขาสร้างเสร็จแล้วใช้งานจริงไม่ได้ ส่วนใหญ่เกิดตั้งแต่ขั้นเก็บข้อมูลและขั้นกำหนดผู้รับผิดชอบ ไม่ใช่ขั้นก่อสร้าง ปัญหาแต่ละข้อด้านล่างจึงแก้ได้ถูกกว่ามากหากจัดการก่อนเริ่มออกแบบ

  • วัดน้ำต้นทุนเฉพาะหน้าฝนแล้วนำไปออกแบบ — ระบบดูพอในปีแรก แต่จ่ายไม่ครบทุกครัวเรือนทันทีที่ถึงปลายฤดูแล้ง และการแก้ต้องหาแหล่งน้ำเพิ่มซึ่งแพงกว่าออกแบบให้ถูกตั้งแต่ต้น
  • ไม่ทำบ่อดักตะกอนที่จุดรับน้ำ — ทรายและเศษใบไม้เข้าท่อส่งโดยตรง ท่ออุดตันเป็นช่วง ๆ จนการเปิดล้างกลายเป็นภาระประจำของชุมชน
  • ใช้ท่อชั้นความดันต่ำในช่วงลาดชัน — แรงดันสะสมเกินพิกัดท่อ ทำให้ท่อแตกซ้ำที่จุดเดิม และการซ่อมในพื้นที่สูงมีต้นทุนเข้าถึงสูงกว่างานในพื้นราบ
  • ไม่มีถังพักน้ำรองรับช่วงใช้สูงสุด — น้ำรวมทั้งวันอาจพอ แต่ปลายสายน้ำเบาทุกเช้าและเย็น ซึ่งเป็นช่วงที่ชุมชนต้องการน้ำจริง
  • ไม่กำหนดผู้ดูแลก่อนออกแบบ — ระบบที่ต้องดูแลมากกว่าที่ชุมชนทำไหวจะหยุดทำงานภายในไม่กี่ปี เพราะไม่มีคนล้างบ่อ เติมสารฆ่าเชื้อ หรือเดินตรวจแนวท่อ
  • ไม่มีเกณฑ์รับมอบงานที่วัดได้ — เมื่อไม่ได้ตกลงว่าต้องจ่ายน้ำกี่ลูกบาศก์เมตรต่อวันที่จุดใด และคุณภาพน้ำต้องผ่านค่าใด ก็ไม่มีหลักฐานว่างานที่ส่งมอบใช้ได้จริง

ค่าใช้จ่ายระยะยาวของประปาภูเขามาจากอะไรบ้าง ?

ค่าใช้จ่ายระยะยาวของประปาภูเขามาจากงานดูแลรักษาและการตรวจสอบคุณภาพน้ำเป็นหลัก ไม่ได้มาจากค่าพลังงานเหมือนระบบที่ใช้ปั๊ม ค่าก่อสร้างที่ต่ำกว่าจึงไม่ได้แปลว่าต้นทุนตลอดอายุการใช้งานจะต่ำกว่า

  • ซ่อมท่อรั่วและท่อแตกตามแนวท่อ รวมค่าเดินทางเข้าถึงจุดที่อยู่ในพื้นที่สูง
  • ล้างบ่อดักตะกอนและล้างถังพักน้ำตามรอบที่กำหนด
  • สารฆ่าเชื้อและอุปกรณ์จ่ายสาร
  • ค่าตรวจคุณภาพน้ำในห้องปฏิบัติการตามรอบเฝ้าระวัง
  • ค่าตอบแทนผู้ดูแลระบบและอะไหล่สำรอง เช่น วาล์วและข้อต่อ

ตัวเลขแต่ละรายการขึ้นกับความยาวแนวท่อ จำนวนบ่อดักตะกอน ระยะทางเข้าถึง และรอบการตรวจที่หน่วยงานกำหนด จึงต้องคำนวณจาก Design Basis ของโครงการนั้นโดยตรง

ควรเฝ้าระวังค่าอะไร เพื่อรู้ปัญหาก่อนน้ำหยุดไหล

ค่าที่ควรเฝ้าระวังในระบบประปาภูเขามี 4 ตัว และแต่ละตัวต้องมีผู้รับผิดชอบพร้อมขั้นตอนที่ต้องทำเมื่อค่าผิดปกติ ข้อมูลที่บันทึกไว้แต่ไม่มีคนรับผิดชอบไม่ถือเป็นการจัดการน้ำของประปาภูเขา

  • ระดับน้ำในถังพักตอนเช้าก่อนเริ่มใช้น้ำ — ลดลงต่อเนื่องหลายวันแปลว่าน้ำเข้ากับน้ำใช้เริ่มไม่สมดุล
  • อัตราน้ำเข้าที่จุดรับน้ำเทียบกับค่าปกติ — ลดลงเร็วผิดฤดูมักหมายถึงตะแกรงหรือท่ออุดตัน
  • ความขุ่นหลังฝนตกหนัก — ใช้ตัดสินว่าต้องปิดรับน้ำชั่วคราวหรือเพิ่มรอบล้างบ่อดักตะกอน
  • จุดที่แรงดันตกผิดปกติ — ชี้ตำแหน่งท่อรั่วก่อนที่จะแตกเต็มเส้น
ขั้นตอนสำหรับการเฝ้าระวังของผู้รับผิดชอบโครงการ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับประปาภูเขา

ประปาภูเขาต้องใช้ไฟฟ้าหรือปั๊มน้ำหรือไม่

ประปาภูเขาไม่ต้องใช้ปั๊มส่งน้ำ หากจุดรับน้ำสูงกว่าจุดใช้น้ำมากพอจะเอาชนะการสูญเสียแรงดันในเส้นท่อ เฉพาะโซนที่อยู่สูงกว่าถังพักเท่านั้นที่ต้องมีปั๊ม ซึ่งหมายถึงมีค่าไฟและงานดูแลปั๊มเพิ่ม

ประปาภูเขาควรใช้ท่อขนาดเท่าไร คำนวณจากอะไร

ขนาดท่อประปาภูเขาคำนวณจากอัตราการไหลที่ต้องการกับการสูญเสียแรงดันตลอดเส้นท่อ ไม่ได้เลือกจากขนาดที่ใช้กันทั่วไปในพื้นที่ ท่อเล็กเกินไปทำให้แรงดันตกจนปลายสายไม่ไหล ส่วนท่อใหญ่เกินไปเพิ่มค่าก่อสร้างโดยไม่ได้เพิ่มปริมาณน้ำ เพราะปริมาณถูกจำกัดด้วยแหล่งน้ำต้นทุนอยู่แล้ว

หน้าฝนน้ำขุ่นจนใช้ไม่ได้ ควรแก้ที่จุดไหน

แก้ที่ต้นทางก่อนเสมอ เริ่มจากบ่อดักตะกอนที่มีขนาดและเวลาพักน้ำเพียงพอ ร่วมกับการปิดรับน้ำชั่วคราวช่วงที่ความขุ่นสูงสุด หากยังเกิน 5 เอ็นทียูเป็นประจำ จึงพิจารณาเพิ่มขั้นการกรองโดยออกแบบจากผลตรวจจริงของแหล่งน้ำนั้น

การทำประปาภูเขาต้องขออนุญาตใช้น้ำหรือใช้พื้นที่ป่าหรือไม่

โครงการประปาภูเขาที่จุดรับน้ำหรือแนวท่ออยู่ในเขตป่าหรือพื้นที่อนุรักษ์ มักต้องผ่านการอนุญาตจากหน่วยงานที่ดูแลพื้นที่นั้นก่อนเริ่มงาน ข้อกำหนดต่างกันตามประเภทพื้นที่ จึงต้องตรวจสอบกับหน่วยงานในพื้นที่ก่อนตั้งงบ

หน่วยงานท้องถิ่นที่จะตั้งงบทำประปาภูเขา ควรเริ่มจากขั้นตอนไหน

เริ่มจากวัดปริมาณน้ำต้นทุนช่วงปลายฤดูแล้งและส่งตัวอย่างน้ำตรวจห้องปฏิบัติการ สองอย่างนี้ใช้งบไม่มากแต่กำหนดว่าระบบรองรับได้กี่ครัวเรือนและต้องปรับปรุงคุณภาพน้ำระดับใด แล้วค่อยรังวัดระดับตามแนวท่อและสรุปเป็น Design Basis

สรุปเรื่องประปาภูเขา

ประปาภูเขาเหมาะกับชุมชนบนพื้นที่สูงที่มีแหล่งน้ำอยู่เหนือระดับหมู่บ้าน เพราะไม่มีค่าไฟฟ้าในการส่งน้ำและโครงสร้างไม่ซับซ้อน แต่ความเรียบง่ายนี้เองที่ทำให้หลายโครงการข้ามขั้นเก็บข้อมูล จนสร้างเสร็จแล้วยังจ่ายน้ำให้ชุมชนไม่ได้จริง

สิ่งที่แยกโครงการประปาภูเขาที่ใช้งานได้ยาวออกจากโครงการที่หยุดใช้ภายในไม่กี่ปี คือความชัดเจนของ Design Basis ตั้งแต่ปริมาณน้ำต้นทุนช่วงต่ำสุด ผลตรวจคุณภาพน้ำ ผลต่างระดับตามแนวท่อจริง ไปจนถึงข้อตกลงว่าใครจะดูแลระบบหลังส่งมอบ

ขั้นต่อไปที่แนะนำ คือวัดปริมาณน้ำต้นทุนซ้ำช่วงปลายฤดูแล้ง ส่งตัวอย่างน้ำดิบตรวจห้องปฏิบัติการทั้งหน้าฝนและหน้าแล้ง แล้วสรุปเป็น Design Basis ชุดเดียวก่อนออกประกาศหาผู้รับงาน เพื่อให้ทุกข้อเสนอถูกเปรียบเทียบบนฐานข้อมูลเดียวกัน

บริษัท มิตร นิรันดร์ เอ็นจิเนียริ่ง จำกัด (Mitr Water) ทำงานด้านการออกแบบและวางระบบผลิตและจ่ายน้ำระดับโครงการ ให้กับองค์กร โรงงาน และหน่วยงานที่ดูแลระบบน้ำชุมชน โดยเริ่มจากข้อมูลน้ำและหน้างานก่อนเสมอ ไม่ได้เริ่มจากการเสนออุปกรณ์ ขอบเขตงานอยู่ที่โครงการโครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำ ไม่ครอบคลุมงานติดตั้งเครื่องกรองน้ำระดับครัวเรือน

หากหน่วยงานของคุณมีข้อมูลน้ำต้นทุนหรือผลตรวจคุณภาพน้ำอยู่แล้ว ปรึกษาวิศวกรของเราเพื่อร่วมสรุป Design Basis ของระบบประปาภูเขาได้ที่ 084-391-4444 หรือ LINE @mitrwater (จันทร์–เสาร์ 08.00–18.00 น.)