แบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน มีกี่แบบ และเลือกแบบไหนให้ตรงกับแหล่งน้ำในพื้นที่

แบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน

แบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน คืออะไร

แบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน คือชุดแบบแปลนก่อสร้างระบบผลิตน้ำประปาที่กรมทรัพยากรน้ำจัดทำไว้ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นนำไปใช้ได้โดยไม่ต้องออกแบบใหม่ทั้งชุด แบ่งตามแหล่งน้ำดิบเป็นแบบผิวดินกับแบบบาดาล และแบ่งตามกำลังผลิตตั้งแต่ 2.5 ถึง 30 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง การเลือกแบบจึงเริ่มจากแหล่งน้ำดิบที่มีอยู่จริงในพื้นที่และปริมาณน้ำที่ชุมชนต้องใช้ ไม่ใช่เริ่มจากวงเงินงบประมาณที่ได้รับมา

บทความนี้เขียนให้ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและช่างผู้ดูแลระบบประปาหมู่บ้านที่กำลังเตรียมของบประมาณหรือเตรียมก่อสร้างระบบใหม่ โดยไล่ตั้งแต่รายการแบบทั้งหมดพร้อมกำลังผลิต เกณฑ์เลือกระหว่างแบบผิวดินกับแบบบาดาล ข้อมูลที่ต้องเก็บก่อนชี้แบบ ไปจนถึงงานที่แบบมาตรฐานไม่ได้ครอบคลุมและมักกลายเป็นค่าใช้จ่ายเพิ่มภายหลัง

Contents hide
แนวคิดประกอบบริบทระบบประปาชุมชน

สรุปประเด็นสำคัญ

  • แบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน ของกรมทรัพยากรน้ำ มี 7 แบบหลัก แบ่งเป็นแบบบาดาล 4 ขนาด และแบบผิวดิน 3 ขนาด
  • กำลังผลิตตามแบบอยู่ระหว่าง 2.5 ถึง 20 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง และแบบผิวดินยังมีฉบับขยายกำลังผลิตเป็น 7.5, 15 และ 30 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง
  • การเลือกระหว่างแบบผิวดินกับแบบบาดาล ตัดสินจากแหล่งน้ำดิบที่จ่ายน้ำได้ต่อเนื่องตลอดปีและผลวิเคราะห์น้ำจากห้องปฏิบัติการ ไม่ใช่จากความใสของน้ำที่มองเห็น
  • แบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน ครอบคลุมเฉพาะระบบผลิตน้ำประปา ไม่รวมการพัฒนาแหล่งน้ำดิบ ฐานรากตามสภาพดินจริง ระบบท่อจ่ายน้ำ และงานไฟฟ้าภายนอก

แบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน ของกรมทรัพยากรน้ำ มีกี่แบบ ?

แบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน ที่กรมทรัพยากรน้ำเผยแพร่บนหน้า แบบแปลนและประมาณราคาระบบประปา แบ่งตามแหล่งน้ำดิบเป็น 2 ประเภท รวม 7 แบบหลัก คือ แบบบาดาล 4 ขนาด และแบบผิวดิน 3 ขนาด

ตัวเลขที่กำกับท้ายชื่อแบบ เช่น 5 ลบ.ม./ชม. หรือ 10 ลบ.ม./ชม. เป็นกำลังผลิตตามแบบ (Nameplate) ของชุดผลิตน้ำ ไม่ใช่ปริมาณน้ำสุทธิที่จ่ายให้ผู้ใช้ได้ตลอดทั้งวัน ความต่างของสองค่านี้อธิบายไว้ในหัวข้อการเลือกขนาดด้านล่าง

ประเภทตามแหล่งน้ำดิบขนาดตามแบบกำลังผลิตตามแบบ (Nameplate)ฉบับขยายกำลังผลิต
บาดาลขนาดเล็ก2.5 ลบ.ม./ชม.–
บาดาลขนาดกลาง7 ลบ.ม./ชม.–
บาดาลขนาดใหญ่10 ลบ.ม./ชม.–
บาดาลขนาดใหญ่มาก20 ลบ.ม./ชม.–
ผิวดินขนาดกลาง5 ลบ.ม./ชม.7.5 ลบ.ม./ชม.
ผิวดินขนาดใหญ่10 ลบ.ม./ชม.15 ลบ.ม./ชม.
ผิวดินขนาดใหญ่มาก20 ลบ.ม./ชม.30 ลบ.ม./ชม.

รายการและกำลังผลิตในตารางอ้างอิงหน้าดาวน์โหลดของกรมทรัพยากรน้ำ ตรวจสอบเมื่อ 25 กันยายน 2569 กรมทรัพยากรน้ำปรับปรุงแบบเป็นระยะ จึงควรดาวน์โหลดฉบับล่าสุดจากหน่วยงานโดยตรงก่อนนำไปใช้ประกอบการจ้างก่อสร้าง

ระบบประปาหมู่บ้านแบบผิวดิน

ระบบประปาหมู่บ้านแบบผิวดิน ใช้น้ำดิบจากแม่น้ำ คลอง อ่างเก็บน้ำ หรือสระน้ำขนาดใหญ่ แบบมาตรฐานกลุ่มนี้มี 3 ขนาด คือ ขนาดกลาง 5 ลบ.ม./ชม. ขนาดใหญ่ 10 ลบ.ม./ชม. และขนาดใหญ่มาก 20 ลบ.ม./ชม.

ทั้งสามขนาดมีฉบับปรับปรุงเฉพาะส่วนเพื่อขยายกำลังการผลิตเป็น 7.5, 15 และ 30 ลบ.ม./ชม. ตามลำดับ ซึ่งใช้ได้เมื่อชุมชนเติบโตแล้วต้องการเพิ่มกำลังผลิตบนโครงสร้างเดิม

กระบวนการหลักของแบบผิวดินประกอบด้วยโรงสูบน้ำดิบ ถังกวนเร็วและกวนช้าสำหรับเติมสารส้ม ถังตกตะกอน ถังกรองทราย การเติมคลอรีน ถังน้ำใส และหอถังสูงสำหรับสร้างแรงดันจ่ายน้ำ

ระบบประปาหมู่บ้านแบบบาดาล

ระบบประปาหมู่บ้านแบบบาดาล ใช้น้ำดิบจากบ่อน้ำบาดาลในพื้นที่ แบบมาตรฐานกลุ่มนี้มี 4 ขนาด คือ ขนาดเล็ก 2.5 ลบ.ม./ชม. ขนาดกลาง 7 ลบ.ม./ชม. ขนาดใหญ่ 10 ลบ.ม./ชม. และขนาดใหญ่มาก 20 ลบ.ม./ชม. โดยเอกสารแบบแต่ละขนาดเผยแพร่ไว้ที่ ห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์ กรมทรัพยากรน้ำ

โครงสร้างของแบบบาดาลสั้นกว่าแบบผิวดิน เพราะน้ำบาดาลมีความขุ่นต่ำกว่าน้ำผิวดินโดยทั่วไป จึงไม่มีชุดตกตะกอนด้วยสารเคมี แต่เน้นการเติมอากาศเพื่อเปลี่ยนสภาพเหล็กและแมงกานีสก่อนเข้าถังกรอง

ข้อควรระวังคือแบบบาดาลทุกขนาดใช้ชุดกรองรูปแบบเดียวกัน ขณะที่คุณภาพน้ำบาดาลต่างกันมากในแต่ละพื้นที่ หากน้ำในบ่อมีความกระด้างสูง คลอไรด์สูง หรือมีสารปนเปื้อนเฉพาะถิ่น ชุดกรองตามแบบอาจไม่เพียงพอ และต้องประเมินระบบกรองน้ำบาดาลเพิ่มจากผลวิเคราะห์น้ำของบ่อจริง

สรุปหน้าที่กระบวนการ รูปอุปกรณ์ไม่ระบุจำนวนหรือรูปแบบมาตรฐานสำหรับก่อสร้าง

ระบบประปาหมู่บ้านแบบผิวดิน กับแบบบาดาล เลือกแบบไหนให้ตรงกับแหล่งน้ำในพื้นที่ ?

การเลือกระหว่างระบบประปาหมู่บ้านแบบผิวดินกับแบบบาดาล ตัดสินจากแหล่งน้ำดิบที่พื้นที่มีอยู่จริงและจ่ายน้ำได้ต่อเนื่องตลอดปี ไม่ใช่จากแบบที่ช่างคุ้นเคยหรือแบบที่หน่วยงานข้างเคียงเพิ่งก่อสร้าง

หากพื้นที่มีทั้งสองแหล่ง ให้เทียบความมั่นคงของปริมาณน้ำในฤดูแล้งก่อน แล้วจึงดูคุณภาพน้ำดิบและภาระการดูแลระบบเป็นลำดับถัดไป

ประเด็นเปรียบเทียบแบบผิวดินแบบบาดาล
แหล่งน้ำดิบแม่น้ำ คลอง อ่างเก็บน้ำ สระน้ำบ่อน้ำบาดาลในพื้นที่
ปัญหาคุณภาพน้ำที่พบบ่อยความขุ่นและสีเปลี่ยนตามฤดู สาหร่าย จุลินทรีย์เหล็ก แมงกานีส ความกระด้าง คลอไรด์ในบางพื้นที่
กระบวนการหลักในแบบเติมสารส้ม ตกตะกอน กรองทราย เติมคลอรีนเติมอากาศ กรองด้วยสารกรอง เติมคลอรีน
สิ่งที่ต้องตรวจก่อนเลือกปริมาณน้ำต้นทุนในฤดูแล้ง ความขุ่นช่วงฝนแรก สิทธิการใช้น้ำผลทดสอบการสูบ (Pumping Test) ระดับน้ำลดขณะสูบ ผลวิเคราะห์น้ำจากบ่อจริง
ภาระผู้ดูแลระบบรายวันสูงกว่า ต้องคุมปริมาณสารเคมีและระบายตะกอนต่ำกว่าในงานประจำวัน แต่ต้องคุมรอบล้างย้อนและปริมาณคลอรีน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือการสรุปคุณภาพน้ำจากสี กลิ่น หรือความใส น้ำบาดาลที่ดูใสตอนสูบขึ้นมาอาจมีเหล็กละลายอยู่แล้วเปลี่ยนเป็นสีสนิมเมื่อสัมผัสอากาศ ส่วนน้ำผิวดินที่ใสในฤดูแล้งอาจขุ่นขึ้นหลายเท่าในช่วงฝนแรก

การตัดสินใจเลือกประเภทระบบน้ำประปาจึงต้องใช้ผลวิเคราะห์จากห้องปฏิบัติการ ไม่ใช่การสังเกตด้วยตา

ก่อนเลือกแบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน ต้องมีข้อมูลอะไรอยู่ในมือบ้าง ?

ก่อนชี้ว่าจะใช้แบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน แบบใดและขนาดใด ต้องมีข้อมูล 6 ชุดนี้ครบก่อน เพราะแต่ละชุดคือสิ่งที่กำหนดว่าแบบไหนเหมาะและขนาดเท่าใดจึงพอใช้

  1. ผลวิเคราะห์น้ำดิบจากห้องปฏิบัติการ อย่างน้อยครอบคลุมความขุ่น เหล็ก แมงกานีส ความกระด้าง ค่าความเป็นกรด-ด่าง และจุลินทรีย์ — ถ้าไม่มี จะไม่รู้ว่าชุดกรองตามแบบเพียงพอหรือต้องเพิ่มกระบวนการ
  2. ปริมาณน้ำที่แหล่งน้ำจ่ายได้จริง สำหรับบ่อบาดาลคือผลทดสอบการสูบและระดับน้ำลดขณะสูบ สำหรับน้ำผิวดินคือปริมาณน้ำต้นทุนช่วงแล้งสุด — ถ้าไม่มี อาจได้ระบบผลิตที่ใหญ่กว่าน้ำต้นทุนที่มีจริง
  3. จำนวนครัวเรือนและปริมาณการใช้น้ำต่อวัน ใช้ข้อมูลผู้ใช้น้ำปัจจุบันบวกแนวโน้มการเติบโตในอีก 5–10 ปี — ถ้าไม่มี จะเลือกขนาดจากความรู้สึกแทนตัวเลข
  4. ช่วงเวลาที่ใช้น้ำสูงสุดของวัน เพราะความต้องการช่วงเช้าและเย็นสูงกว่าค่าเฉลี่ยรายวันมาก — ถ้าไม่มี ระบบจะผลิตน้ำได้ครบตามยอดรวมทั้งวันแต่น้ำยังไหลอ่อนในช่วงพีค
  5. พื้นที่ติดตั้ง สภาพดิน และระบบไฟฟ้าที่มีอยู่ รวมถึงระยะจากแหล่งน้ำถึงจุดตั้งระบบและจุดระบายน้ำล้างย้อน — ถ้าไม่มี งานฐานรากและงานไฟฟ้าจะกลายเป็นค่าใช้จ่ายเพิ่มกลางโครงการ
  6. ผู้ดูแลระบบและทักษะที่มีอยู่ จำนวนคน เวลาที่ดูแลได้ต่อวัน และประสบการณ์คุมระบบเติมสารเคมี — ถ้าไม่มี อาจได้ระบบที่ถูกต้องบนกระดาษแต่ทีมประจำหมู่บ้านเดินระบบต่อไม่ไหว

เมื่อข้อมูลทั้ง 6 ชุดครบแล้ว จึงเข้าสู่ขั้นตอนการออกแบบระบบประปาหมู่บ้านที่แปลงข้อมูลเหล่านี้เป็นเกณฑ์ออกแบบ แล้วเทียบว่าแบบมาตรฐานชุดใดตรงกับเกณฑ์นั้นมากที่สุด

ข้อมูลประกอบการเลือกแบบและขนาดระบบประปาหมู่บ้าน

จะเลือกขนาดระบบประปาหมู่บ้าน ให้ผลิตน้ำพอใช้จริงได้อย่างไร ?

การเลือกขนาดระบบประปาหมู่บ้านให้ผลิตน้ำพอใช้จริง ต้องแปลงกำลังผลิตตามแบบซึ่งเป็นหน่วยลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง ให้เป็นปริมาณน้ำสุทธิต่อวันก่อน โดยคูณด้วยจำนวนชั่วโมงที่เดินระบบได้จริง แล้วหักเวลาล้างย้อนและเวลาหยุดบำรุงรักษาออก

ตัวอย่างวิธีคิด แบบผิวดินขนาดใหญ่ 10 ลบ.ม./ชม. หากเดินระบบวันละ 8 ชั่วโมง จะได้น้ำตามแบบ 80 ลบ.ม./วัน แต่หากต้องหยุดล้างย้อนถังกรองวันละ 1 ชั่วโมง ปริมาณน้ำสุทธิจะเหลือราว 70 ลบ.ม./วัน ตัวเลขจริงของแต่ละระบบขึ้นกับรอบล้างย้อน ปริมาณน้ำที่ใช้ล้าง และชั่วโมงเดินระบบที่กำหนดไว้ จึงต้องคำนวณจากเงื่อนไขหน้างาน [ต้องยืนยันตัวเลขจาก Calculation]

ค่าที่ต้องแยกออกจากกันให้ชัดมี 3 ค่า

  • กำลังผลิตตามแบบ (Nameplate) หน่วยลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง เป็นค่าที่ใช้เรียกชื่อแบบ
  • ปริมาณน้ำสุทธิต่อวัน (Net usable) คือน้ำที่จ่ายให้ผู้ใช้ได้จริงหลังหักเวลาล้างย้อนและน้ำที่ใช้ล้างระบบ
  • ความต้องการใช้น้ำช่วงสูงสุด (Peak) คืออัตราการใช้น้ำในชั่วโมงที่คนใช้พร้อมกันมากที่สุด ซึ่งรองรับด้วยปริมาตรสำรองในถังน้ำใสและหอถังสูง ไม่ใช่ด้วยกำลังผลิตอย่างเดียว
กำลังผลิต น้ำสุทธิต่อวัน และความต้องการช่วงพีคเป็นคนละค่า

เกณฑ์จำนวนครัวเรือนต่อขนาดระบบ และอัตราการใช้น้ำเป็นลิตรต่อคนต่อวัน มีระบุไว้ในคู่มือการเลือกรูปแบบและขนาดระบบประปาหมู่บ้านของกรมทรัพยากรน้ำ ควรใช้ฉบับปัจจุบันประกอบการคำนวณ [ต้องตรวจมาตรฐาน/กฎหมายฉบับปัจจุบัน]

แบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน ไม่ได้ครอบคลุมงานส่วนใดบ้าง ?

แบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน ครอบคลุมเฉพาะระบบผลิตน้ำประปา โดยเอกสารแบบของกรมทรัพยากรน้ำระบุไว้เองว่าเป็นแบบแสดงรายละเอียดเฉพาะระบบผลิตน้ำประปาเท่านั้น งานส่วนอื่นที่ทำให้ระบบใช้งานได้จริงจึงต้องออกแบบและตั้งงบประมาณเพิ่มแยกต่างหาก

งานที่มักไม่รวมอยู่ในแบบมาตรฐาน ได้แก่

  • การพัฒนาแหล่งน้ำดิบ เช่น การเจาะบ่อบาดาล การขุดลอกสระ หรืออาคารรับน้ำและท่อส่งน้ำดิบเข้าโรงสูบ
  • ฐานรากตามสภาพดินจริง แบบระบุคุณสมบัติขั้นต่ำของเสาเข็มไว้ แต่ความยาวและจำนวนที่ใช้จริงต้องมาจากผลทดสอบดินของพื้นที่นั้น
  • ระบบท่อจ่ายน้ำและมาตรวัดน้ำถึงครัวเรือน ซึ่งเป็นงานที่มีมูลค่าสูงและกำหนดว่าน้ำจะไหลถึงปลายสายด้วยแรงดันเท่าใด
  • งานไฟฟ้าภายนอกและหม้อแปลง โดยเฉพาะกรณีที่จุดตั้งระบบอยู่ห่างจากแนวไฟฟ้าเดิม
  • การจัดการน้ำล้างย้อนและตะกอน ทั้งจุดระบาย บ่อพักตะกอน และการนำตะกอนไปกำจัด

งานส่วนที่เหลือเหล่านี้คือเหตุผลที่ควรมองโครงการเป็นระบบผลิตน้ำประปาทั้งสายตั้งแต่แหล่งน้ำถึงบ้านผู้ใช้ ไม่ใช่แค่ชุดถังกรองตามแบบ เพราะงบประมาณที่ตั้งจากราคาตามแบบอย่างเดียวมักไม่พอปิดโครงการ

หมวดงานที่ต้องตรวจขอบเขต ลูกศรแสดงความเกี่ยวข้อง ไม่ใช่แนวท่อหรือทิศทางน้ำ

ก่อสร้างตามแบบมาตรฐานแล้ว แต่น้ำยังไม่ได้คุณภาพ เกิดจากอะไร ?

ระบบที่ก่อสร้างตามแบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน แล้วยังได้น้ำไม่ตรงเป้าหมาย ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากอุปกรณ์ชำรุด แต่เกิดจากข้อมูลตั้งต้นที่ไม่ครบตั้งแต่ก่อนเลือกแบบ สาเหตุที่พบบ่อยมี 5 ข้อ

  • ไม่มีผลวิเคราะห์น้ำดิบก่อนเลือกแบบ ทำให้เลือกชุดกรองที่ไม่ตรงกับสารที่ต้องกำจัด เช่น น้ำบาดาลที่มีแมงกานีสสูงต้องการสภาวะการเติมอากาศและค่าความเป็นกรด-ด่างต่างจากน้ำที่มีเฉพาะเหล็ก
  • เก็บตัวอย่างน้ำเพียงฤดูเดียว ผลที่ได้จึงไม่สะท้อนช่วงที่คุณภาพน้ำแย่ที่สุด ระบบที่ออกแบบจากตัวอย่างฤดูแล้งมักรับความขุ่นช่วงฝนแรกไม่ไหว
  • ปริมาณน้ำที่แหล่งน้ำจ่ายได้จริงต่ำกว่าที่ประเมินไว้ ระบบจึงผลิตได้ไม่เต็มกำลังแม้อุปกรณ์ปกติดี กรณีบ่อบาดาลมักพบว่าระดับน้ำลดลงมากกว่าที่คาดเมื่อสูบต่อเนื่อง
  • ไม่กำหนดเกณฑ์ตรวจรับงานไว้ล่วงหน้า เมื่อส่งมอบจึงไม่มีจุดเก็บตัวอย่าง ระยะเวลาเดินระบบ และค่าที่ต้องผ่านเป็นลายลักษณ์อักษร ทำให้แก้ไขย้อนหลังได้ยาก
  • ผู้ดูแลระบบไม่ได้รับการอบรมและไม่มีคู่มือ รอบล้างย้อนและปริมาณคลอรีนจึงถูกปรับตามความเคยชิน ส่งผลให้คุณภาพน้ำแกว่งแม้ตัวระบบออกแบบไว้ถูกต้อง

การป้องกันทั้ง 5 ข้อนี้ทำได้ด้วยการกำหนดเกณฑ์คุณภาพน้ำที่ต้องการและวิธีตรวจวัดไว้ตั้งแต่ก่อนจัดซื้อจัดจ้าง ซึ่งสอดคล้องกับหลักเกณฑ์และมาตรฐานคุณภาพระบบประปาหมู่บ้านที่ใช้ประเมินระบบหลังเปิดใช้งาน

ลำดับเตรียมและดำเนินการตรวจรับตามเกณฑ์ที่ตกลง

ค่าใช้จ่ายระยะยาวของระบบประปาหมู่บ้าน มาจากอะไรบ้าง ?

ค่าใช้จ่ายระยะยาวของระบบประปาหมู่บ้าน คือค่าเดินระบบและบำรุงรักษาที่เกิดขึ้นทุกเดือนหลังก่อสร้างเสร็จ ซึ่งแยกจากงบก่อสร้างครั้งแรกและเป็นตัวชี้ว่าองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจะแบกระบบนั้นไหวในระยะยาวหรือไม่

รายการที่ต้องประมาณการไว้ตั้งแต่ตอนเลือกแบบ ได้แก่

  • ค่าไฟฟ้าของเครื่องสูบน้ำดิบและเครื่องสูบน้ำขึ้นหอถัง ซึ่งแปรตามชั่วโมงเดินระบบและระยะยกน้ำ
  • ค่าสารเคมี ได้แก่ สารส้มและคลอรีนสำหรับแบบผิวดิน และคลอรีนสำหรับแบบบาดาล
  • ค่าเปลี่ยนสารกรองตามรอบอายุการใช้งาน ซึ่งสั้นลงเมื่อน้ำดิบมีภาระสูงกว่าที่ออกแบบไว้
  • ค่าซ่อมและเปลี่ยนอะไหล่ปั๊ม วาล์ว และตู้ควบคุมไฟฟ้า
  • ค่าตรวจคุณภาพน้ำตามรอบกับห้องปฏิบัติการ
  • ค่าตอบแทนผู้ดูแลระบบและค่าอบรมเมื่อเปลี่ยนตัวผู้ดูแล

จุดที่มักถูกมองข้ามคือน้ำที่ใช้ล้างย้อนถังกรอง ซึ่งเป็นทั้งต้นทุนและปริมาณน้ำที่หายไปจากยอดผลิต ระบบที่ตั้งรอบล้างย้อนถี่เกินจำเป็นจะสูญน้ำและค่าไฟโดยไม่ได้คุณภาพน้ำเพิ่มขึ้น

ตัวเลขค่าใช้จ่ายต่อลูกบาศก์เมตรของแต่ละระบบต่างกันตามคุณภาพน้ำดิบ อัตราค่าไฟ และชั่วโมงเดินระบบ จึงต้องคำนวณจากเงื่อนไขของแต่ละพื้นที่ ไม่สามารถยกตัวเลขจากโครงการหนึ่งไปใช้กับอีกโครงการได้ [ต้องยืนยันตัวเลขจาก Calculation]

หมวดต้นทุนการเดินระบบ — ภาพประกอบเชิงแนวคิด

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับแบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน

ดาวน์โหลดแบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้านได้จากที่ไหน

ดาวน์โหลดได้จากหน้าแบบแปลนและประมาณราคาระบบประปา ของกรมทรัพยากรน้ำ ซึ่งรวมแบบทั้งกลุ่มผิวดินและกลุ่มบาดาลไว้ในหน้าเดียว และมีเอกสารแบบบางฉบับเผยแพร่ซ้ำที่ห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์ของกรม ควรตรวจสอบวันที่ของไฟล์ทุกครั้ง เพราะแบบมีการปรับปรุงเป็นระยะ

ใช้แบบมาตรฐานแล้วยังต้องจ้างวิศวกรออกแบบเพิ่มไหม

ยังต้อง เพราะแบบมาตรฐานครอบคลุมเฉพาะระบบผลิตน้ำประปา ส่วนงานฐานรากตามผลทดสอบดิน ระบบท่อจ่ายน้ำ งานไฟฟ้าภายนอก และการจัดการน้ำล้างย้อน ต้องออกแบบตามสภาพพื้นที่จริง นอกจากนี้หากผลวิเคราะห์น้ำดิบมีค่าที่ชุดกรองตามแบบรับไม่ไหว ก็ต้องออกแบบกระบวนการเพิ่มเติม

เทียบราคาผู้รับเหมาระบบประปาหมู่บ้าน ต้องดูรายการอะไรบ้าง

ต้องเทียบบนขอบเขตงานเดียวกันก่อนเทียบราคา รายการหลักที่ควรระบุให้ตรงกันทุกราย ได้แก่ แบบและขนาดที่ใช้ ปริมาณน้ำสุทธิต่อวันที่รับประกัน งานฐานรากและเสาเข็ม ระบบท่อจ่ายน้ำ งานไฟฟ้าภายนอก การจัดการน้ำล้างย้อน เกณฑ์ตรวจรับงาน เอกสารส่งมอบ และการอบรมผู้ดูแลระบบ ราคาที่ต่ำกว่าโดยไม่ระบุว่าตัดงานส่วนใดออก มักกลายเป็นงานเพิ่มระหว่างก่อสร้าง

หมู่บ้านที่มีทั้งแหล่งน้ำผิวดินและน้ำบาดาล ควรเลือกแบบไหน

ให้เริ่มจากแหล่งน้ำที่จ่ายน้ำได้ต่อเนื่องตลอดปีเป็นแหล่งหลัก แล้วประเมินอีกแหล่งเป็นแหล่งสำรองสำหรับช่วงที่แหล่งหลักมีปัญหา การใช้สองแหล่งร่วมกันต้องออกแบบจุดเชื่อมต่อและการควบคุมคุณภาพน้ำให้ชัดเจน เพราะน้ำจากสองแหล่งมีคุณสมบัติต่างกันและต้องการกระบวนการปรับปรุงคุณภาพคนละชุด

สรุปเรื่องแบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน

แบบมาตรฐานระบบประปาหมู่บ้าน ของกรมทรัพยากรน้ำมี 7 แบบหลัก แบ่งเป็นแบบบาดาล 4 ขนาดและแบบผิวดิน 3 ขนาด กำลังผลิตตามแบบอยู่ระหว่าง 2.5 ถึง 20 ลบ.ม./ชม. และแบบผิวดินมีฉบับขยายกำลังผลิตถึง 30 ลบ.ม./ชม. แบบเหล่านี้ช่วยลดเวลาและค่าใช้จ่ายในการออกแบบระบบน้ำประปา แต่ไม่ได้ตัดสินแทนว่าพื้นที่ของคุณควรใช้แบบใด

ขั้นตอนถัดไปที่ทำได้ทันทีก่อนตั้งงบประมาณมี 3 อย่าง คือ ส่งตัวอย่างน้ำดิบวิเคราะห์ที่ห้องปฏิบัติการอย่างน้อย 2 ช่วงฤดู เก็บปริมาณการใช้น้ำจริงต่อวันพร้อมช่วงเวลาที่ใช้สูงสุด และทดสอบปริมาณน้ำที่แหล่งน้ำจ่ายได้จริง ซึ่งกรณีบ่อบาดาลคือการทดสอบการสูบ

เมื่อได้ข้อมูลสามชุดนี้แล้วจึงจัดทำเกณฑ์ออกแบบ แล้วใช้เกณฑ์เดียวกันนี้เทียบข้อเสนอจากผู้รับงานทุกราย ข้อเสนอจึงจะเทียบกันได้จริง

Mitr Water โดย บริษัท มิตร นิรันดร์ เอ็นจิเนียริ่ง จำกัด ทำงานกับโครงการระบบผลิตและจ่ายน้ำระดับชุมชนและองค์กร ตั้งแต่การประเมินแหล่งน้ำและคุณภาพน้ำดิบ ไปจนถึงการจัดทำเกณฑ์ออกแบบและการตรวจรับระบบ หากกำลังเตรียมโครงการระบบประปาหมู่บ้านและต้องการให้ตรวจสอบว่าข้อมูลที่มีอยู่เพียงพอต่อการเลือกแบบแล้วหรือยัง สามารถ ปรึกษาวิศวกรของเรา พร้อมส่งผลวิเคราะห์น้ำและข้อมูลปริมาณการใช้น้ำที่มีเข้ามาได้